Wat is het?
Zwangerschapsdiabetes is een vorm van suikerziekte die ontstaat tijdens de zwangerschap. Suikerziekte ontstaat wanneer er in het lichaam een tekort is aan het hormoon insuline, dat zorgt voor de verwerking van suikers in het bloed. Tijdens de zwangerschap neemt de behoefte aan het hormoon insuline toe, maar soms is het lichaam niet in staat om aan deze behoefte te voldoen.

Onze voeding bestaat voor een deel uit koolhydraten, een verzamelnaam voor suikers en zetmeel. Suikers heeft het lichaam nodig voor allerlei functies, maar wanneer er niet voldoende van het hormoon insuline is, wordt de hoeveelheid suikers in het bloed te hoog en kunnen er klachten ontstaan (onder andere dorst, vermoeidheid en wazig zien). Je hebt als zwangere een hogere kans op het ontwikkelen van zwangerschapsdiabetes wanneer…

  • Je een BMI (Body Mass Index) hebt van 30 of meer
  • Je afkomstig bent uit Azië, de Caribische eilanden, het Midden-Oosten, Marokko of Egypte
  • Je vader, moeder, broers of zussen suikerziekte hebben
  • Je eerder een groot kind hebt gekregen (meer dan 4500 gram of boven het 95e percentiel)
  • Je het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) hebt.

Hoe stel je het vast?
Of er wel of geen zwangerschapsdiabetes is, wordt vastgesteld met een suikertest (de Glucose Tolerantie Test). Deze wordt gedaan tussen de 24 en 28 weken. Daarvoor moet je nuchter zijn en wordt bloed uit de arm afgenomen. Daarna drink je een suikeroplossing en moet je twee uur rustig zitten. Na die twee uur wordt nog een keer bloed afgenomen en wordt bekeken hoe het lichaam deze suikers verwerkt. De uitslag is binnen een week bekend. Wanneer de suikerwaarde bij een van de bloedafnames te hoog is, spreek je van ‘zwangerschapsdiabetes’.

Wat kan je doen als je zwangerschapsdiabetes hebt?
Hoe meer koolhydraten iemand eet, hoe meer insuline het lichaam nodig heeft om de suikers te verwerken. Wanneer zwangerschapsdiabetes is vastgesteld, wordt eerst geprobeerd om de suikerwaardes in het bloed stabiel te houden met een dieet. Wanneer dit niet voldoende werkt, wordt gestart met het toedienen van extra insuline. Zie ook de voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes.

Wat moet je weten voor na de bevalling?
Zwangerschapsdiabetes verdwijnt snel na de zwangerschap, omdat de behoefte van het lichaam aan het hormoon insuline weer minder wordt. Je hoeft dan dus geen speciaal dieet meer te volgen of insuline te spuiten. Wees er wel van bewust dat je na het meemaken van een zwangerschapsdiabetes meer kans hebt om in je leven diabetes type 2 te ontwikkelen (ook bekend als ouderdomssuikerziekte). Laat dus ieder jaar de suikerwaardes in je bloed controleren bij de huisarts en probeer altijd gezond en gevarieerd te eten.

Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes
Wanneer zwangerschapsdiabetes is vastgesteld, wordt altijd eerst geprobeerd dit onder controle te houden met een dieet. De volgende voedingsadviezen zijn speciaal voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes en opgesteld in samenwerking met een diabetesverpleegkundige.

Wanneer zwangerschapsdiabetes is vastgesteld, wordt altijd eerst geprobeerd dit onder controle te houden met een dieet. De volgende voedingsadviezen zijn speciaal voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes en opgesteld in samenwerking met een diabetesverpleegkundige.

Adviezen

  • Het uitgangspunt van het dieet is altijd een gezonde basisvoeding, met voldoende voedingsstoffen voor moeder en kind. Gebruik hiervoor de informatie van het Voedingscentrum: http://www.voedingscentrum.nl/nl/mijn-kind-en-ik/zwanger.aspx
  • Om ervoor te zorgen dat de suikerwaarde in het bloed niet te hoog wordt, is het belangrijk om de hoeveelheid koolhydraten goed over de dag te verspreiden. Streef naar 3 hoofdmaaltijden per dag en 3-4 tussendoortjes. Houdt steeds 1,5-2 uur tussen de maaltijden, zodat het lichaam voldoende tijd heeft om de suikers te verwerken.
  • Kies voor tussendoortjes zoals een stuk fruit, een schaaltje yoghurt, een handje nootjes of een cracker. Vermijd zoete tussendoortjes, zoals chocolade, taart, koekjes en toetjes met suiker.
  • Neem bij de warme maaltijd niet meer dan één zetmeelproduct (of één opscheplepel): aardappelen, rijst, pasta, couscous, bakbanaan, bonen/peulvruchten, roti, brood, enzovoort.
  • Kies voor drinken zonder suiker: water, kruidenthee, lichte thee of koffie. Drink maximaal 3 glazen met zoetstof houdende drank per dag (light producten).
  • Ongezoet of vers vruchtensap bevatten vruchtensuikers en zijn geen goed alternatief voor frisdranken. Neem maximaal 1 portie fruit tegelijk en maximaal 2 porties per dag.
  • Kies op brood voor hartig beleg: kaas of vleeswaren, pindakaas, salade, sandwichspread, olijven, tapenade, vis, halvajam.
  • De volgende producten hebben geen/ nauwelijks invloed op de suikerwaarde in het bloed en hoeven dus niet te worden vervangen door andere producten: rauwkost (wel goed wassen!), thee of koffie zonder suiker, water, bouillon of ongebonden soep, kaas, vleeswaren, nootjes, olijven.
  • Probeer elke dag wat koolhydraten te vervangen met eiwitrijke voeding: vis, vlees, zuivel, bonen, noten, paddenstoelen, etc. Het is met nadruk niet de bedoeling om een koolhydraatarm dieet te volgen! De voeding kan dan onvolwaardig zijn voor moeder en kind.

Liefs, Ester
Verloskundige (i.o.)

Bronnen
Diabetes fonds. (2013, april 2). Na zwangerschapsdiabetes meer risico op diabetes type 2. Opgeroepen op juni 8, 2018, van Diabetes fonds: https://www.diabetesfonds.nl/over-diabetes/nieuws/na-zwangerschapsdiabetes-meer-risico-op-diabetes-type-2
Han, S., Middleton, P., Shepherd, E., Van Ryswyck, E., & Crowther, C. (2017). Different types of dietary advice for women with gestational diabetes mellitus (Review). Cochrane Database of Systematic Reviews , Issue 2. Art. No.: CD009275. DOI: 10.1002/14651858.CD009275.pub3.
KNOV. (2013). Factsheet Diabetes Gravidarum (GDM). Utrecht: KNOV.
Lips, J., Visser, G., Peeters, L., Hajenius, P., Pajkrt, E., & Evers, I. (2010). Diabetes mellitus en zwangerschap. Utrecht: NVOG.
STAR-MDC. (2018). Glucose tolerantie test. Opgeroepen op juni 8, 2018, van STAR MDC: https://www.star-mdc.nl/kenniscentrum/meer-informatie-voor-patienten/glucose-tolerantie-test/
Verçoza Viana, L., Luiz Gross, J., & Jobim Azevedo, M. (2014). Dietary Intervention in Patients With Gestational Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Clinical Trials on Maternal and Newborn Outcomes. Diabetes Care, 37:3345–3355.