Tijdens je zwangerschap is gezonde en gevarieerde voeding extra belangrijk. Voor gezond en gevarieerd eten kun je gebruik maken van de ‘Schijf van 5’ van het Voedingscentrum. Op deze manier weet je zeker dat je genoeg voedingsstoffen zoals koolhydraten, eiwitten, vetten, vitaminen en mineralen binnenkrijgt. Het geijkte ‘eten voor twee’ is niet nodig als je zwanger bent en er zijn producten die je beter niet kunt eten. Daarnaast ben je als zwangere extra gevoelig voor voedselinfecties. Om veilig te eten tijdens je zwangerschap, heeft het voedingscentrum onder de noemer ‘5x veilig’ een aantal tips op een rijtje gezet om tijdens je zwangerschap veilig te kunnen eten:

De producten die je beter kunt vermijden zie je op de onderstaande afbeelding. Hieronder staat beschreven waarom je deze producten beter kunt vermijden.

Toxoplasmose
Toxoplasmose is een infectieziekte die veroorzaakt wordt door de ‘toxoplasma gondi’, dit is een parasiet. Zo’n 40% van de bevolking in Nederland heeft wel eens toxoplasmose gehad. De meeste mensen merken dit niet. Vaak zijn er geen ziekteverschijnselen, soms zijn er klachten zoals moeheid, lusteloosheid en lichte koorts. Tijdens de zwangerschap is het van belang om op deze infectieziekte te letten. Als je toxoplasmose krijgt tijdens de zwangerschap brengt dit namelijk risico’s met zich mee voor het ongeboren kind, zoals aangeboren afwijkingen. De parasiet van toxoplasmose kan zich bevinden in de ontlasting van katten, in de grond (waar ontlasting van katten in zit) en in rauw en onvoldoende gegaard vlees. Daarom wordt er in de zwangerschap geadviseerd om het eten van rauw vlees te vermijden en je vlees, vis en schelpdieren goed te verhitten tot deze gaar zijn.

Daarnaast zijn er extra maatregelen en tips om deze infectieziekte te voorkomen:

  • Was je handen voor en na het bereiden van eten, na het verschonen van luiers en na het werken in de tuin.
  • Gebruik tuinhandschoenen bij het werken in de tuin.
  • Vermijd contact met zand in de zandbak.
  • Verschoon niet zelf de kattenbak. Als je dit toch doet, doe dit dagelijks en draag handschoenen.
  • Was je handen na het aanraken van dieren op een (kinder-)boerderij en vermijd direct contact met geiten en schapen die net jongen hebben gekregen.

Listeriose
Listeria is een bacterie. Er zijn verschillende soorten listeria, van één soort kun je ziek worden: ‘listeria monocytogenes’. Ook deze infectieziekte verloopt vaak ongemerkt, soms kunnen er milde griepachtige verschijnselen aanwezig zijn. Als je tijdens je zwangerschap te maken krijgt met listeria loop je extra risico’s. De infectie kan namelijk tijdens de zwangerschap leiden tot een miskraam of vroeggeboorte.
De bacterie kan aanwezig zijn in: rauwe, ongepasteuriseerde melk, kip, vlees, schaal- en schelpdieren, groenten en fruit. Daarom wordt in de zwangerschap geadviseerd om rauw-melkse kazen te vermijden, bij rauwmelkse kazen staat op de verpakking dan au lait cru). Gelukkig is de meeste kaas in Nederland verhit en dus veilig! De bacterie kan ook voorkomen in kant-en-klare gerookte vis, dit komt omdat deze vis lang bewaard kan worden en de bacterie zich zo kan vermenigvuldigen. Ook in rauw vlees, een rauw ei, rauwe melk, rauwe schaal- en schelpdieren en rauwe vis, zoals sushi en maatjesharing, kan de bacterie aanwezig zijn. Houd daarom rekening met ‘5x veilig’-tips. Een extra maatregel om infectieziekten te voorkomen is het goed wassen van fruit en groenten.

Salmonella
De ‘5x veilig’ adviezen worden ook gegeven om salmonella te voorkomen. Salmonella is een bacterie die ook kan voorkomen in rauwe dierlijke producten, zoals vlees, vis en eieren, en op rauwe groente, kiemgroenten en fruit.
Als zwangere ben je vatbaarder en word je sneller ziek na een besmetting met deze bacterie.

Vitamine A
Vitamine A is goed voor de huid, ogen, de groei en de weerstand. Echter een teveel aan vitamine A tijdens de zwangerschap, verhoogt de kans op aangeboren afwijkingen bij je baby. Daarom wordt aan zwangere vrouwen geadviseerd dagelijks niet meer dan 3000 microgram vitamine A binnen krijgen.
Vooral leverproducten bevatten veel vitamine A. In een zwangerschap wordt daarom geadviseerd om geen lever te eten en per dag maximaal één boterham met leverworst/leverpastei te eten.

Roofvissen
Het eten van vis is gezond! Uit onderzoek blijkt dat het mogelijk beschermt tegen hart- en vaatziekten en daarnaast de ontwikkeling van de hersenen en het zenuwstelsel van je ongeboren kindje bevordert.
Daarom het advies om per week twee keer vis te eten, waarvan één keer vette vis (denk hierbij aan bijvoorbeeld zalm, makreel of haring).
In vis kunnen wel dioxines en zware metalen zitten. Dit zijn stoffen die in grote hoeveelheden mogelijk schadelijk zijn voor je ongeboren kindje. In roofvissen zitten meer dioxines en zware metalen, daarom wordt het eten van roofvis afgeraden. Voorbeelden van roofvissen die je in de zwangerschap beter niet kunt eten zijn: zwaardvis, snoekbaars, koningsmakreel en haai.

Dranken
Het drinken van alcohol wordt tijdens de gehele zwangerschap afgeraden. Via de placenta komt alles wat jij hebt gedronken bij je kindje terecht, ook alcohol. Omdat de lever van jouw kindje alcohol nog niet kan afbreken, blijft de alcohol langer in het bloed van jouw kindje zitten. Dit kan leiden tot verstoring van de ontwikkeling van jouw kindje.

Cafeïne komt voor in koffie en in kleine hoeveelheden in thee. Ook energiedrankjes bevatten cafeïne. Cafeïne is mogelijk schadelijk voor je ongeboren kind. Hoe meer cafeïne je binnenkrijgt, hoe groter de kans op een miskraam en een baby met een laag geboortegewicht. Daarom wordt het drinken van energydrank afgeraden en mag je maximaal drie kopje koffie per dag. Zorg dat je 1,5 tot 2 liter water per dag drinkt.

Kruiden
Plantengifstoffen, oftewel aromastoffen, kunnen in grote hoeveelheden schadelijk zijn voor je kind. In kruiden zitten deze plantengifstoffen. In kruidenpreparaten zijn kruiden erg geconcentreerd. Daarom worden sommige kruiden afgeraden.
Het gebruik van kruidenpreparaten (pillen) en etherische olie van kruiden wordt in de zwangerschap afgeraden. Van de gebruikelijke keukenkruiden zoals anijs, venkel, basilicum, piment, nootmuskaat enz., wordt geadviseerd niet te veel te gebruiken.

Overige
Kalebaskalk wordt soms geadviseerd tegen misselijkheid. Hierin zit echter een grote hoeveelheid lood die schadelijk is voor je baby. Gebruik dit daarom tijdens je zwangerschap niet.
Daarnaast wordt het afgeraden om drop te eten tijdens je zwangerschap. Drop heeft een bloeddrukverhogende werking, dit kan in de zwangerschap voor complicaties zorgen.
Als je last heb van een verlaagde bloeddruk, kan de verloskundige soms adviseren om een dropje te nemen. Doe dit enkel op advies van de verloskundige of ander medisch hulpverlener.

Bedenk, ondanks de producten die afgeraden worden tijdens de zwangerschap, dat er ook nog zoveel over is wat je wel mag eten!
Om een beetje inspiratie op te doen heeft het voedingscentrum een aantal menu’s opgesteld, speciaal voor zwangere vrouwen.

Smakelijk eten!

Liefs Sanne
Verloskundige

Bronnen
Voedingscentrum. Wat kan ik wel en niet eten tijdens mijn zwangerschap. Geraadpleegd, op 6 mei 2017, van http://www.voedingscentrum.nl/nl/mijn-kind-en-ik/zwanger/wat-kan-ik-wel-en-niet-eten-tijdens-mijn-zwangerschap-.aspx

Voedingscentrum. Lekker vis eten tijdens de zwangerschap. Geraadpleegd, op 6 mei 2017, van  http://www.voedingscentrum.nl/nl/nieuws/lekker-vis-eten-tijdens-de-zwangerschap.aspx

Voedingscentrum. Salmonella. Geraadpleegd, op 6 mei 2017, van http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/salmonella.aspx

Voedingscentrum. Vitamine A. Geraapleegd, op 6 mei 2017, van http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vitamine-a.aspx

RIVM. (2015) Voorkom infecties, uitgerekend nu!. Bilthoven, Nederland: RIVM.

Voedingscentrum. Listeria. Geraadpleegd, op 6 mei 2017, van http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/listeria.aspx

Voedingscentrum.  Dagmenu’s voor tijdens de zwangerschap. Geraadpleegd op 21 november 2018, van https://www.voedingscentrum.nl/nl/mijn-kind-en-ik/zwanger/dagmenu-s-voor-tijdens-de-zwangerschap.aspx

RIVM. LCI richtlijn listeriose. Geraadpleegd, op 6 mei 2017, van http://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Professioneel_Praktisch/Richtlijnen/Infectieziekten/LCI_richtlijnen/LCI_richtlijn_Listeriose

RIVM. Toxoplasmose en zwangerschap. Geraadpleegd, op 6 mei 2017, van http://www.rivm.nl/Onderwerpen/T/Toxoplasmose/Toxoplasmose_en_zwangerschap

KNOV. Wat je moet weten over alcohol en roken vóór tijdens en na de zwangerschap. Geraadpleegd op 21 november 2018, van https://www.knov.nl/serve/file/knov.nl/knov_downloads/1019/file/Folder%20wat%20je%20moet%20weten%20over%20alcohol%20roken%20en%20zwangerschap.pdf