De bevalling is een unieke, spannende gebeurtenis.
Vooral bij de eerste bevalling, is het lastig een beeld te vormen van hoe het gaat lopen. Eén ding dat zeker is, is dat je weeën gaat krijgen! Weeën worden over het algemeen als pijnlijk ervaren. Het is lastig te voorspellen waar je pijn zult krijgen, hoelang het gaat duren en hoe je hiermee om zult gaan.
Belangrijk om te weten is dat de pijn niet continu aanwezig is. Daarnaast zijn er meerdere manieren om met de pijn om te gaan of de pijn te verminderen.

Een goede voorbereiding op de bevalling is een eerste stap om met de pijn te leren omgaan. Door een goede voorbereiding leer je wat je ongeveer kunt verwachten tijdens de bevalling en hierbij kun je al nadenken wat je zelf zou willen of juist niet. Bij de 30ste week van de zwangerschap wordt er bij de verloskundige een afspraak ingepland waarbij de bevalling zal worden besproken. Eventuele wensen die je dan hebt, kun je met de verloskundige bespreken. Daardoor hoef je hier tijdens de bevalling zelf niet meer aan te denken, waardoor je meer kunt ontspannen. Hoewel het vreemd klinkt, kan ontspanning tijdens de bevalling ook van invloed zijn op de pijnbeleving.  Tijdens de weeën maakt je lichaam ‘endorfinen’ aan, dit zijn natuurlijke pijnstillers. Als je ontspannen bent wordt de aanmaak van deze natuurlijke pijnstillers gestimuleerd, ben je gespannen dan wordt de aanmaak geremd.
Het is makkelijker gezegd dan gedaan, maar probeer dus te ontspannen!

In Nederland heb je zowel niet-medicamenteuze (geen medicijnen) als medicamenteuze (medicijnen) vormen van pijnstilling. De verloskundige zal samen met jou deze vormen van pijnstilling bespreken. Het is dan gemakkelijker om te bedenken wat je prettig zou vinden en wat bij jou past.
Er zijn een aantal afwegingen die bij de keuze voor pijnstilling moeten worden meegenomen. De voor- en nadelen en eventuele bijwerkingen zijn hieronder beschreven zodat jij een weloverwogen keuze kunt maken, die bij jou persoonlijk past!

Niet-medicamenteuze pijnstilling

Er bestaan een aantal niet-medicamenteuze vormen van pijnstilling.
Een eventueel voordeel van deze niet-medicamenteuze pijnstilling is dat je niet per se naar het ziekenhuis hoeft. Het is echter wel mogelijk deze vormen van pijnstilling in het ziekenhuis toe te passen!
Belangrijk is om te kijken welke vormen er zijn, welke bij je passen en waarbij je denkt dat ze jou kunnen ondersteunen.

Continue begeleiding
Continue begeleiding, is samen met veranderen van houding, de meest effectieve niet-medicamenteuze behandeling.
Continue begeleiding is precies wat het woord zegt, continue aanwezigheid van een persoon. Deze persoon ondersteunt, stelt gerust en moedigt aan. Vaak biedt een partner continue begeleiding of een ander familielid, maar ook de kraamverzorgster en verloskundige kunnen deze begeleiding geven.

Daarnaast is er een andere mogelijkheid, namelijk een doula. Een doula is een ervaren, kundig persoon die continue ondersteuning kan bieden tijdens de zwangerschap, bevalling en kraamperiode op zowel fysiek, emotioneel en mentaal gebied. Een doula biedt ondersteuning op een niet-medische manier en waarborgt rust tijdens de bevalling en biedt jouw en je partner hierin een helpende hand. Deze helpende hand kan worden geboden door middel van massage, ademhaling, bevalhoudingen, maar ook op het gebied van coaching.

Doula’s kunnen dus worden ingezet, echter worden de kosten van een doula niet vergoed vanuit de basisverzekering. Belangrijk is om vooraf je wensen met de verloskundige te bespreken.

Veranderen van houding
Het veranderen van je houding tijdens de bevalling heeft positieve effecten op de ervaring van pijn tijdens de bevalling.
Er zijn veel verschillende houdingen die je tijdens je bevalling kan aannemen. Het bekende plaatje is een horizontale houding, oftewel de rugligging. In onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen de rugligging en de niet-rugligging. Bij de niet-rugligging kun je denken aan bevallen op de baarkruk, op handen en knieën of staand. Uit dit onderzoek blijkt dat vrouwen die bevallen met een niet-rugligging minder pijn ervaren.

Andere effecten van een niet-rugligging ten opzichte van een rugligging zijn positieve effecten op de ontsluitingsduur, vrouwen maken minder gebruik van pijnstilling en ondergaan minder medische ingrepen.

Relaxatie
Relaxatie is een ander woord voor ontspanning. Je kan oefenen in persoonlijke ontspanning, maar ook ontspanning van de spieren.
Een methode die voor ontspanning kan zorgen is het controleren van de ademhaling.
Een andere methode van ontspanning is HypnoBirthing.
HypnoBirthing is een cursus gebaseerd op een goede voorbereiding op de bevalling. In de cursus worden technieken aangeleerd waarmee je leert hoe je jezelf kan ontspannen. Er worden verschillende technieken aangeleerd, waaronder ademtechnieken en zelfhypnose.

Door deze technieken worden de endorfinen gestimuleerd, waardoor de pijnbeleving vermindert. Daarnaast geeft HypnoBirthing een gevoel van controle en vergroting van het zelfvertrouwen.

Bad of warme douche
Een warm bad of een warme douche waarbij de buik geheel onder water is kan ontspannend werken. Door deze ontspanning worden endorfinen aangemaakt. Hierdoor wordt minder gebruik gemaakt van medicamenteuze pijnstilling en verloopt de bevalling vlotter.
Let wel op: in verband met infectiegevaar mag je alleen in bad als de vliezen nog niet gebroken zijn

Massage
Uit onderzoek is gebleken dat een massage pijn en angst tijdens de baring kan verminderen. Massage bevordert de doorbloeding van de weefsels, dit kan verlichting geven tijdens de bevalling.

Aromatherapie, geluiden of muziek
Bepaalde geuren of geluiden kunnen persoonlijke ontspanning veroorzaken. Daarbij kan hierdoor een vertrouwde omgeving worden gecreëerd voor de bevallende vrouw.

TENS
TENS is de afkorting van transcutane elektroneurostimulatie. Het is een apparaatje waar je jezelf stroomstootjes mee kan toedienen wanneer je een wee voelt opkomen. Deze stroomstootjes geven een prikkelend of tintelend gevoel. Dit prikkelende of tintelende gevoel leidt de aandacht af van de wee en zou op deze manier de pijnbeleving verminderen.
Daarnaast kan de TENS je een gevoel van controle over de pijn geven.

Door de meeste zorgverzekeraars wordt de TENS tijdens de bevalling in een aanvullend pakket vergoed, soms zelfs in de basisverzekering!  Wanneer je gebruik van de TENS overweegt, controleer dit dan bij je zorgverzekering.

Steriel waterinjecties
Een relatief nieuwe methode van pijnstilling in Nederland zijn de injecties met steriel water (SWI). Bij deze methode wordt vier keer een kleine hoeveelheid water op vier verschillende plaatsen in de onderrug toegediend. De werking van de steriele waterinjecties is nog niet helemaal duidelijk, maar uit onderzoek is gebleken dat injecties met steriel water duidelijk een pijn verminderende werking hebben.
Na de injecties kan de onderrug 1 à 2 minuten gevoelig zijn, de pijnverlichting houdt ongeveer 1 tot 2 uur aan en is vooral effectief voor weeën in de onderrug. Een voordeel van deze behandeling is dat er geen bijwerkingen zijn. De verloskundige moet echter wel bevoegd zijn deze handeling uit te voeren.

Acupunctuur en acupressuur
Acupunctuur en acupressuur zijn Chinese geneeswijzen die de energiebanen door het lichaam herstellen. Deze energiebanen zijn verstoord tijdens de bevalling.
Bij acupunctuur worden bepaalde punten met kleine naaldjes gestimuleerd om deze energiebanen te herstellen. Bij acupressuur wordt dit met de handen gedaan. Het voordeel hiervan is vooral minder pijn gedurende het eerste uur van de bevalling. Daarnaast ervaren vrouwen die gebruik maken van deze methoden minder angst en kunnen zij zich meer ontspannen.

Medicamenteuze pijnstilling
Medicamenteuze vormen van pijnstilling zijn door de mogelijke bijwerkingen alleen mogelijk in het ziekenhuis.
De mogelijkheid om thuis te bevallen vervalt dan en daarnaast zal je worden doorverwezen naar de tweedelijnszorg. Dit houdt in dat je bevalling wordt begeleid door de verloskundige van het ziekenhuis.

Hieronder worden de verschillende methoden van medicamenteuze pijnstilling toegelicht.

Epiduraal analgesie
De epidurale analgesie, beter bekend als de ruggenprik, verdooft de centrale zenuw waardoor de baringspijn vermindert. De ruggenprik geeft een gedeeltelijke verdoving van het onderlichaam, je kunt hierdoor niet meer uit bed.

Voordelen

  • De ruggenprik vermindert de pijn aanzienlijk
  • Het is de meest effectieve vorm van pijnstilling

Nadelen

  • In 5-10% van de gevallen geeft de ruggenprik niet het gewenste resultaat
  • De medicatie kan jeuk opwekken
  • Bij een ruggenprik is continue bewaking van moeder en kind noodzakelijk. Dit gebeurt door middel van een zogenaamd CTG
  • Door verdoofd onderlichaam gedwongen tot bedrust
  • 20% meer kans op infuus met weeën opwekkers
  • Persen duurt gemiddeld 15 minuten langer
  • Grotere kans op vacuümpomp of keizersnede

Bijwerkingen
Bij een ruggenprik heb je een hogere kans op het ontwikkelen van koorts. Soms betekent dit dat je baby dan na de geboorte antibiotica moet krijgen.
Een ruggenprik wordt geassocieerd met een bloeddrukdaling. Om deze reden krijg je bij een ruggenprik een infuus waarmee je vocht krijgt toegediend.

Door de verdoving voel niet meer wanneer je moet plassen en kun je je bed niet meer uit, bij een ruggenprik krijg je daardoor een katheter.

Mogelijke bijwerkingen van een ruggenprik zijn misselijkheid, een slaperig gevoel, hoofd- of rugpijn.
Pethidine
Pethidine is een medicijn dat met een injectie wordt toegediend in je bovenbeen of bil. Het duurt even voor het werkt en houdt vervolgens zo’n 2-4 uur aan. Pethidine haalt de scherpe pijn van de wee af, maar neemt de pijn niet weg.
Belangrijk om te weten is dat pethidine door de placenta heen bij je kindje terecht komt. Jouw kindje heeft 3 tot 6 dagen nodig om pethidine af te breken.

Voordelen

  • Pethidine is in elk ziekenhuis verkrijgbaar
  • 1/3 vrouwen is tevreden over het pijnstillende effect van pethidine
  •   Doordat pethidine ervoor zorgt dat je suffer en slaperiger wordt, geeft dit je de mogelijkheid om uit te rusten.

Nadelen  

  • 2/3 heeft nog steeds enige mate van pijn
  • Een mogelijke bijwerking is misselijkheid en sufheid
  • Door de sufheid ben je gedwongen om in bed te blijven liggen
  • Doordat pethidine via de placenta bij je kindje terechtkomt, kan je kindje na de geboorte suf zijn. Hierdoor is soms ondersteuning bij de ademhaling nodig.

Remifentanil
Remifentanil is een medicijn wat via een infuus in je bloed terechtkomt. Via een pomp kun je zelf remifentanil toedienen, hierdoor houd je zelf de controle. Het werkt snel en wordt ook snel weer afgebroken. Ook remifentanil passeert de placenta en komt bij jouw kindje terecht, daarom is continue bewaking met een CTG noodzakelijk. Een voordeel ten opzichte van pethidine is dat remifentanil snel kan worden afgebroken. Remifentanil is nog niet in elk ziekenhuis toegankelijk.

Voordelen

  • Remifentanil werkt snel en kan ook weer snel door het lichaam worden afgebroken
  • Bij gebruik van remifentanil vermindert de pijn
  • Door de pomp heb je zelf controle over de toediening.

Nadelen  

  • In sommige gevallen kan je last krijgen van zogenaamde ademhalingsdepressies. Dan moet extra zuurstof toegediend worden
  • Remifentanil kan een suf gevoel veroorzaken, hierdoor ben je gedwongen tot bedrust
  • Een van de mogelijke bijwerkingen is misselijkheid
  • Er is weinig onderzoek gedaan naar de invloed van remifentanil op de borstvoeding

Lachgas
Lachgas is een vorm van pijnstillende medicatie die je in gasvorm via een masker zelf kan toedienen. Door inademing van lachgas, wordt je je minder bewust van de pijn. Tijdens een wee kan lachgas worden toegediend, het werkt erg snel en kan door het lichaam snel worden afgebroken. Lachgas is een speciale vorm van medicamenteuze pijnstilling omdat geen extra bewaking van jou en je kindje nodig is. Wel is er een speciaal afzuigsysteem nodig wat niet in elk ziekenhuis aanwezig is. Ook moet de verloskundige die je begeleidt een bijscholing met betrekking tot lachgas gevolgd hebben. Hierdoor is lachgas niet altijd toegankelijk.

Voordelen

  • Lachgas werkt snel
  • Vermindert de pijn van de weeën
  • Tussen de weeën door is er geen toediening van lachgas waardoor je je bewust blijft van de bevalling
  • Er is geen continue bewaking van jou en je kindje noodzakelijk met een CTG. Dit houdt in dat je eigen verloskundige de bevalling in het ziekenhuis mag begeleiden als zij hiervoor de bijscholing heeft gevolgd.

Nadelen 

  • De afzuiginstallaties zijn niet in elk ziekenhuis beschikbaar
  • De mogelijke bijwerkingen van lachgas zijn misselijkheid, duizeligheid en slaperigheid

Je hoeft de keuze pas bij je bevalling te maken en gelukkig sta je er niet alleen voor. Denk goed na over de manier van pijnstilling die het beste bij je past, overleg met je verloskundige en maak een beslissing waar jij je goed bij voelt.

Liefs, Demi
Verloskundige i.o.

Bronnen

Boer, J., Roon-Immerzeel, A. D. (2013). Voorlichting over pijn en pijnbehandelingen tijdens de baring. Deventer: Koninklijke Nederlandse Vereniging van Verloskundigen.

Doula. Wat is een doula?  Op www.doula.nl

Handreiking: Baringshoudingen tijdens de uitdrijving. Koninklijke Nederlandse Vereniging van Verloskundigen. (2012).

HypnoBirthing. Vol vertrouwen de geboorte tegemoet. Op www.hypnobirthing.nl

Protocol Steriel Waterinjecties. Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Verloskundigen. (2013).